الشيخ رسول جعفريان
42
رسائل حجابيه (فارسى)
حقارتآميز زنان مصرى سخن گفت و بر تعليم و تربيت آنان تأكيد ورزيد . تأثير افكار قاسم امين با انتشار اين كتاب در آغاز قرن بيستم ، در جهان عرب عميق و گسترده بوده و به دنبال خود ، ديگر متفكران عرب را برانگيخت تا در اينباره ، به بحث و گفتگو پرداخته ، آثارى را تأليف كنند . « 1 » در نگاه امين ، تعليم و تربيت صرف آموزش خواندن و نوشتن نيست ، بلكه افزون بر قدرت درك عقلى زن است تا بتواند از اوهام دور شده ، زندگى بهترى را براى خود و خانواده تدارك ببيند . در اينجا بود كه وى به بحث حجاب و مانع بودن آن بر سر راه رشد و ترقّى زن رسيد . وى ، حجاب رايج در جامعهء مصرى را اسلامى نمىدانست و بر اين باور بود كه بازگذاشتن صورت ، امرى مخالف دين و شريعت دينى نيست ؛ آنچه مهم است پوشاندن جسم است . وى بر اين باور بود كه حجاب نمىتواند زنان را از فتنهگرى و فساد نجات دهد ، بلكه بهعكس ، آنان در پرتو حجاب ، براى هر فسادى آزادترند . افزون بر اينها ، حجاب به اين معنا كه زن در خانه بماند و بيرون نيايد ، مانع رشد و ترقى آنان است ؛ بنابراين بايد اجازه داد تا زن از خانه درآمده و با مردان آميزش داشته باشد ؛ چرا كه زنى كه اختلاط با مردان داشته باشد ، بيش از زنى كه در خانه است ، از افكار بد بدور است . طبعا زنى كه در اين شرايط عفيفه بماند ، ترجيح بر زنى دارد كه در خانه مانده ، و به اجبار عفت خويش را حفظ كرده است ! تقريبا چيزى شبيه اينكه كسى را در زندان نگاه دارند تا جرمى مرتكب نشود ! با اين همه ، قاسم امين بر اين باور بود كه زنان ، بهرغم داشتن تعليم و تربيت عالى ، نمىبايست جز براى كارهاى ضرورى ، در خارج از منزل كار كنند . « 2 » انديشههاى امين ، مورد انتقاد برخى از متفكران قرار گرفت . يكى از منتقدان قاسم امين ، محمد فريد وجدى بود كه طى سلسله مقالاتى عقايد خويش را مطرح كرد و المرأة المسلمة را در بيان عقايد خويش نگاشت . آثار ديگرى از جمله كتابهايى چون تربية المرأة و الحجاب از محمد طلعت حرب ، « 3 » السنة و الكتاب فى حكم التربية و الحجاب از محمد ابراهيم
--> آشنا سازيم . « و ليس له دواء الا أن نربى اولادنا على أن يتعرفوا شئون المدنية الغربية و يقفوا على اصولها و فروعها و آثارها . و اذا أتى ذلك الحين - و نرجو ألا يكون بعيدا - انجلت الحقيقة أما أعيننا ساطعة سطوع الشمس ، و عرفنا قيمة التمدن الغربية . المرأة الجديدة ، ص 184 . بنگريد : قاسم امين ( فهمى ) ص 193 ( 1 ) . المفهوم التاريخى لقضية المرأة ، ( السيد جاسم ، بغداد ، 1986 ) ص 193 - 194 در آنجا به چندين اثر در اينباره اشاره شده است . ( 2 ) . قاسم امين بين الادب و القضية ، صص 45 - 50 ، 89 - 94 ( در اين صفحات بخشهايى از متن كتاب امين دربارهء حجاب عينا نقل شده است ) و نيز بنگريد : قاسم امين ، ( فهمى ) ص 139 ( 3 ) . ماهر حسن فهمى گزارش اين كتاب و انتقادات وى را به قاسم امين آورده است ، همان ، صص 166 - 170 . نسخهاى از آن در كتابخانهء مرعشى موجود است .